Spotkanie byłych prołużan w Krotoszynie (9.10.1999 r.)

Maj 15, 2018

Artur Wiśniewski (Warszawa)

Spotkanie byłych prołużan w Krotoszynie

(9 października 1999 r.)

1. Przygotowania. Zacząć wypada od tego, iż inicjatywa zorganizowania spotkania byłych członków i sympatyków Akademickiego Związku Przyjaciół Łużyc „Prołuż” zrodziła się w wyniku prowadzenia korespondencji z dr. Alojzym St. Matyniakiem.

Do pierwszej rozmowy doszło 25. kwietnia 1998 r. Uzyskałem adresy i nazwiska bardziej znanych osobistości w Krotoszynie. Dzięki uprzejmości Pani Jadwigi Matyniak, żony „Alosia”, wypiłem chyba z pięć herbat ! Twórca i były Prezes Związku dał mi różne materiały.

Dalszym krokiem było napisanie i wysłanie, poprzez dr. Zbigniewa Gajewskiego, Prezesa Towarzystwa Polsko-Serbołużyckiego, wielu pism do instytucji w Krotoszynie.

18. czerwca Burmistrz Krotoszyna Julian Jokś odpowiedział na inicjatywę naszego Towarzystwa, informując, iż władze miasta są otwarte na współpracę. Odpowiedziała redaktor „Rzeczy Krotoszyńskiej” Romana Hyszko i kierownik Muzeum Regionalnego PTTK Helena Kasperska. Okazało się, iż Muzeum posiada zbiory wydawnictw i plakatów Prołużu, z których można urządzić wystawę. Dyrektor krotoszyńskiego LO Stefan Konieczny obiecał udostępnić aulę szkoły i inne pomieszczenia niezbędne do zorganizowania spotkania.

Sprzyjał nam i idei dobry los, gdyż burmistrzem miasta i gminy Krotoszyn wybrany został ponowne Julian Jokś i negocjacje można było kontynuować.

Od połowy października 1998 r. rozpoczęło się powolne zbieranie adresów przyjaciół Łużyc i byłych Prołużan.

W dniach 18-20 listopada odbyłem wycieczkę do Poznania, dalej autobusem do Krotoszyna. W tym wielkopolskim mieście byłem pierwszy raz. Do 31. grudnia 1998 roku Krotoszyn umiejscowiony był w województwie kaliskim. Obszedłem wszystkich korespondentów, przekonując, iż Towarzystwu na przeprowadzeniu spotkania bardzo zależy. Nocowałem we Wrocławiu, w schronisku młodzieżowym, a 20 listopada wziąłem udział w sesji „Serbołużyczanie – historia i kultura” w Brzegu (zob. „ZŁ” XXVIII 1999, ss. 109-112). Nawiązałem nowe kontakty.

Miesiąc później przyjechałem jeszcze raz do Krotoszyna. Osobą wyznaczoną przez burmistrza do przygotowania spotkania został Jerzy Janicki, z-ca kierownika Wydziału Spraw Społecznych UMiG.

Wreszcie sprawy ruszyły z miejsca i dostałem list z wezwaniem na spotkanie z burmistrzem 8 lutego 1999 r. Jerzy Janicki i Maria Kalak poprosili o listę byłych prołużan i przyjaciół Łużyc, którą zobowiązałem się przesłać do końca czerwca. Muzeum Regionalne miało przygotować wystawę publikacji prołużyckich.

Zaczęła się ożywiona korespondencja. Adresy uzyskałem od Ludmiły Gajczewskiej i Piotra Pałysa. Inne sam posiadałem.

Doszło do kolejnej rozmowy w Krotoszynie 15. lipca. Tym razem władze miejskie poprosiły o ramowy program spotkania. Termin wyznaczono na 2. października.

Niestety 26 lipca zmarł na zawał serca dr Alojzy St. Matyniak, współzałożyciel i były Prezes AZPŁ Prołuż. Nastąpiła zmiana planu. Pani Jadwiga Matyniak zaproponowała jako osobę, która wygłosi wspomnienia o zmarłym dr. Jana Szymańskiego, byłego wiceprezesa Związku.

Chwyciłem za długopis i maszynę do pisania. 7. sierpnia wysłaliśmy zarys programu spotkania, treść tablicy pamiątkowej i uzupełnienie listy osób zaproszonych.

Pod koniec sierpnia zatelefonowałem do Jerzego Janickiego i znów zmiana: spotkanie odbędzie się 9. października (sobota). Sprawy przyoblekły się w realne kształty. By uczestniczyć w spotkaniu, trzeba było telefonicznie potwierdzić uczestnictwo. Zaproszenia wysłałem na początku września.

2. Przebieg spotkania. Pojechaliśmy pociągiem wraz z Jakubem Brodackim. W Ostrowiu Wielkopolskim musieliśmy wegetować w dworcowej restauracji od godziny drugiej trzydzieści do siódmej, później spędzić czas na przechadzce po mieście. Rano pojechaliśmy do Krotoszyna i znów czekało nas trzygodzinne przesiadywanie w bufecie dworcowym. Posililiśmy się i poszliśmy na obchód miasta. Oglądaliśmy wystawy sklepowe, afisze – to co w Warszawie to i tutaj: „Gwiezdne wojny”, „Pan Tadeusz”. Świat robi się taki mały. Zwiedzaliśmy zabytkowy kościół z XVIII w. oraz kościół braci czeskich z XVI w.

O godzinie dwunastej udaliśmy się do budynku Liceum Ogólnokształcącego im. H. Kołłataja. Na piętrze przywitaliśmy się z dyrektorem mgr. Stefanem Koniecznym. Poczęstowano nas herbatą. Przyszedł także Jerzy Janicki. Aż dwadzieścia osób, które nie dostały zaproszeń, chcą wziąć udział w spotkaniu !

Organizatorzy i zaproszeni (lub nie zaproszeni) goście zaczęli wchodzić do budynku. Krótka rozmowa z Ludmiłą Gajczewską, prezesem Oddziału Dolnośląskiego naszego Towarzystwa. Wiceburmistrz także jest. Okazało się, iż burmistrz Julian Jokś wyjechał do Wielkiej Brytanii. Obejrzeliśmy aulę Liceum. Taka sala to coś wspaniałego. Liceum im. H. Kołłątaja jest jednym z najstarszych w Wielkopolsce. Liczy sobie 165 lat. Ze względu na swój wiek zajmuje czwarte miejsce w Wielkopolsce.

Bardzo ładnie prezentowała się dekoracja sali: na atłasowym materiale godło państwowe, z prawej strony flaga polska przebiegająca dołem do zawiązanej kokardy, trójkolorowa flaga łużycka i herb Prołużu (projekt L. Kapczyńskiego z 1946 r.). Flaga i herb na zielonej materii. Z boku zapalone lampy.

Weszliśmy na salę. Zajęliśmy miejsca. Słowa powitania wygłosiła wiceburmistrz Maria Kalak, przedstawiając osoby, które przyczyniły się do zorganizowania tego spotkania: Jerzego Janickiego, dr. Zbigniewa Gajewskiego, dr. Měrćina Völkela, Beno Kućanka i Jana Korjeńka. Zebrani w licznie ok. 70 osób nagrodzili panią Kalak oklaskami. Jerzy Janicki wręczył Jadwidze Matyniak bukiet kwiatów. Burza oklasków.

Wstałem i również przywitałem zebranych oraz poprosiłem o „minutę ciszy” i uczczenie na stojąco śp. dr. Alojzego St. Matyniaka, który miał rozpocząć spotkanie przemówieniem.
Po tej ceremonii referat Działalność prołużycka w Polsce w latach 1945-49 wygłosił mgr Piotr Pałys. Następnym prelegentem był Jakub Brodacki. Zebrani usłyszeli przegląd faktograficzny dziejów Związku oraz działalności studenta historii UP Alojzego Matyniaka. Każdy prelegent otrzymał głośne brawa.

Dalsza część spotkania to recytacje przez uczniów Liceum wierszy łużyckich. Były to utwory następujących autorów: Handrija Zejlera, Jakuba Barta-Ćišinskiego, Jana Skali, Beno Budara, Benedikta Dyrlicha, Róžy Domašcyny. Recytacje poprzedzane były informacjami o dziejach Łużyc i Łużyczan w XIX i XX w. oraz danymi biograficznymi twórców. Poezje pochodziły z tomików „Wiersze przyjaciół” w przekładzie B. Urbankowskiego oraz „Wiersze łużyckie. Antologia” w tłumaczeniu Z. Gajewskiego. Towarzyszyła temu muzyka instrumentalna z głośników. Jedną pieśń w języku górnołużyckim zaśpiewała dziewczyna w stroju ludowym. Zgromadzeni każde wystąpienie nagradzali oklaskami.

Po zakończeniu części artystycznej ogłosiłem, iż schodzimy o piętro niżej do holu wyjściowego w celu uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej. Odsłonięcia dokonała pani Jadwiga Matyniak w towarzystwie trzech dziewczyn z Ośrodka Łużyckiego Buczyny oraz dr. Jana Szymańskiego. Kilka osób wykonało pamiątkowe zdjęcia. Po odsłonięciu tablicy – oklaski.

U góry mosiężnej tablicy widniał herb Prołużu a niżej napis (zob. zdjęcie) :

W 60 ROCZNICĘ

UTWORZENIA PROŁUŻU

W KROTOSZYNIE

PAMIĘCI PREZESA

ALOJZEGO MATYNIAKA

ABSOLWENTA LO Z 1939 r.

9.X.1999

O godzinie 15.38 dalsza część obrad. Moje wystąpienie o Prołużu i jego Twórcy wygłosił dr Jan Szymański, były zastępca prezesa Związku. Z tego wystąpienia zebrani mogli się dowiedzieć, iż większość działaczy Prołużu stanowili harcerze, a związek liczył ok. 3 tys. osób. Po tym wystąpieniu głos zabrała znajoma Alojzego Matyniaka. Potem prof. Rajmund Hałas przeczytał swoje wspomnienia. Prof. Bolesław Czajka odpowiedział o swojej znajomości z twórcą Prołużu, począwszy do 1931 r. gdy spotkali się na lekcjach w Gimnazjum im. H. Kołłątaja.

Na koniec krótkie przemówienie wygłosili: dr Zbigniew Gajewski i dr Měrćin Völkel. Prezes Towarzystwa mówił o swych studiach we Wrocławiu w drugiej połowie lat czterdziestych i o stowarzyszeniu Lusatia, których dwaj członkowie: Beno Kućank i Jan Korjeńk byli na sali. Dr. M. Völkel w języku górnołużyckim, podziękował za lekcję historii Prołużu. Po obu przemówieniach głośne oklaski. Dr Z. Gajewski wręczył cztery dyplomy od Towarzystwa dla: burmistrza, dyrektora Liceum, Jerzego Janickiego oraz dyrektora Muzeum Regionalnego. Na moją propozycję utworzyliśmy harcerski krąg i odśpiewaliśmy pieśń „Już czas …” Spotkanie oficjalnie się zakończyło. Była godzina 16.21.

Może nie wszystko na spotkaniu odbyło się perfekcyjnie. Może nie wszystko odbyło się zgodnie z planem (opóźnienia, improwizowane przemówienia, brak pamiątkowego zdjęcia grupowego) ale impreza w tej postaci była czymś wyjątkowym. Wielka to zasługa władz miejskich Krotoszyna.

3. Po spotkaniu. W miesięczniku regionalnym SPWŁ „Przegląd Wschodniołużycki” (nr 10, 20.X-20.XII, s. 1) ukazała się krótka relacja pt. 60-lecie Prołużu w Krotoszynie.

W „Ziemi Krotoszyńskiej” (nr 82, 15.X, s. 16) opublikowano informacyjny artykuł pn. „Spotkanie przyjaciół Łużyc”, zamieszczono fotografię przedstawiającą osoby przed tablicą pamiątkową. Pod tytułem znajduje się wytłuszczony tekst „Na to spotkanie jego inicjator – doktor Alojzy Matyniak czekał blisko pół wieku”.

W tygodniku „Rzecz Krotoszyńska” opublikowano relację pt. „60 lat PROŁUŻU”. Tu także zamieszczono fotografię.

W innej regionalnej gazecie – w dziale „Informacje regionalne” znajduje się sprawozdanie „Z Łużyc do Krotoszyna” a także dwa zdjęcia: sali obrad i tablicy pamiątkowej.

Śp. Alojzy Matyniak oraz idea prołużycka zostały odpowiednio uczczone. Współtwórca i prezes AZPŁ Prołuż przeszedł do historii kontaktów i współpracy polsko-łużyckiej jako jeden z najwybitniejszych działaczy.

Skończyło się spotkanie byłych członków Prołużu i jego sympatyków. Zmarł prezes A.S. Matyniak. Idea trwa.

Źródło: Zeszyty Łużyckie (Warszawa), nr 29/2000, ss. 162-167, w relacji trzy fotografie, w tym jedna Grzegorza Skrukwy.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: